ABC Kuru Kimyevi Sondurucu: NFPA 10 Dagilim, Test ve Rating

Tasinabilir yangin sondurucu (portable fire extinguisher) her binada zorunlu bir kalem; itfaiye raporlari olsun, TSE denetimi olsun, bu kutu duvardan eksik olmaz. Sahada en sik karsimiza cikan tip ise ABC kuru kimyevi (monoamonyum fosfat, NH4H2PO4) sonduruculer. Tesislerin yaklasik yuzde 90'inda universal secim olarak bunlari goruyoruz. NFPA 10 (Standard for Portable Fire Extinguishers) ise bu cihazlarin dagilim mesafesini, derecelendirmesini (rating), hidrostatik testini ve aylik muayene kurallarini tek bir cerceveye oturtuyor.

Yangin Siniflari

• A sinifi: Kati yanicilar — ahsap, kagit, tekstil, karton ambalaj.
• B sinifi: Yanici sivilar — benzin, tiner, boya, solvent.
• C sinifi: Enerjili elektrik ekipmani — pano, dagitim tablosu, server kabini.
• D sinifi: Yanan metaller — magnezyum, sodyum, titanyum talasi. Ozel tuz bazli sondurucu gerekir, ABC burada ise yaramaz.
• K sinifi: Mutfak yagi ve doymamis yaglar. Restoran davlumbazi ve fritoz altinda wet chemical (sulu kimyasal) sondurucu kullaniriz.

ABC derken A, B ve C siniflarini ayni tupte karsilayan universal cihazdan bahsediyoruz. Her binada duvarda bunu gormemizin sebebi de bu — ofis kosesi, uretim sahasi, server odasi, hepsinde ayni tupu asabiliyoruz.

ABC Mekanizmasi

Tup icindeki monoamonyum fosfat (MAP) tozu ucusu cok fonksiyonlu: yanginin her sinifinda farkli bir yolla devreye giriyor.

• A sinifina karsi: Isi ile ayrisip metafosforik asite donusuyor; kagit ve ahsap yuzeyini ince bir film gibi kaplayip oksijen temasini kesiyor.
• B sinifina karsi: Alev icindeki serbest radikalleri tutarak zincir reaksiyonunu (chain reaction) kesiyor — gaz fazinda calisan bir mekanizma.
• C sinifina karsi: Dielektrik ozellikte yani elektrik iletmiyor. Enerjili panoya siktigimizda operatoru carpma riskinden koruyor.
• Korozyon riski: Toz nem ile birlesince elektronik devrelere zarar veriyor. Server odasi veya kontrol panosuna ABC siktiysak, yangin soner sonmez detayli temizlik yapmak sart.

NFPA 10 Rating ve Dagilim

NFPA 10 Tablo 6.2.1 ve 6.3.1, bina icindeki herhangi bir noktadan en yakin sondurucuye olan yuruyus mesafesini (travel distance) sinirliyor. Kullanim turune (occupancy) gore rating ve mesafe esleri degisiyor:

• A sinifi hafif tehlike (Light Hazard): Minimum 2A derecesinde sondurucu, maksimum 23 m yuruyus mesafesi — ofis, konut, otel koridoru icin tipik.
• A sinifi orta tehlike (Ordinary Hazard): 3A derecesinde sondurucu, yine 23 m mesafe.
• B sinifi hafif tehlike (1 litreye kadar yanici sivi bulundurma): 5B derecesi, 9 m mesafe.
• B sinifi orta tehlike: 10B derecesi, 15 m mesafe. Boyahane, atolye, jenerator odasi gibi yerlerde bu kriter devreye giriyor.
• Piyasadaki standart 6 kg ABC tup: Genelde 4A:55B:C derecesine sahip. Ofis ve orta yogunluklu kullanimlar icin yeterli; depo ve imalatta rating'i yukseltmek gerekiyor.

Muayene ve Test

• Aylik gorsel kontrol: Manometre igneside yesil bolgede mi, etiket (tag) guncel mi, tup on u bos mu? Bu uclu kontrolu tesis ekibi bizzat yapabilir.
• Yillik servis: Sertifikali teknisyenin yaptigi komple muayene — contalar, hortum, emniyet pimi, dolum degerleri.
• 6 yilda bir ic muayene: Tup acilip toz blok yapmis mi bakiliyor, gerekirse yeniden dolduruluyor. Sahada en cok atlanan bakim adimi bu.
• 12 yilda bir hidrostatik test: Tupun basinc dayanimi gorsel ve test pompasi ile dogrulaniyor. Gecemezse tup imha edilir.
• Kayit tutma: Her islem tupun uzerindeki etikete ve tesis kayit defterine isleniyor. Itfaiye denetiminde ilk sorulan belge bu.

Sondurucu Dagilim Hesabi SprinkCalc ile

SprinkCalc bina plani uzerine NFPA 10 Tablo 6.2.1 dagilim mesafeleri ile portable extinguisher yerlesim haritasi olusturur.

SprinkCalc'i App Store'dan indir