Arsiv ve Kutuphane Temiz Gaz Koruma: NFPA 909 ve Novec 1230

Müze, devlet arşivi, noter ve kütüphane binaları kültürel miras barındırır; bir yangın ya da su hasarı onarılamaz kayıp demektir. NFPA 909 (Protection of Cultural Resources) bu tip mekânlar için temiz gaz söndürme, su sisi (water mist) ve “ıslak batırılmış boru alternatifi” olarak kullanılan ön tepkili (preaction) sistemleri tanımlıyor. Notre-Dame 2019 yangını ve Sao Paulo Ulusal Müzesi 2018 felaketi bu meselenin ne kadar kritik olduğunu bize tekrar hatırlattı.

Temiz Gaz Secimi

• Novec 1230: FK-5-1-12, GWP=1 — çevre dostu, kağıda zarar vermez
• FM-200: HFC-227ea, GWP=3220 — Kigali Değişikliği (Kigali Amendment) kapsamında kademeli olarak çekilecek
• IG-541 (Inergen): N2+Ar+CO2 inert karışım — kağıt, tekstil ve film arşivleri için uygun
• CO2: Boğucu (asphyxiant); sadece personelin bulunmadığı mekânlarda tercih edilir

Novec 1230 Tasarim

• Tasarım konsantrasyonu: %4.2-5.9 (Class A yangın)
• Boşaltma süresi: maksimum 10 saniye
• Tutma süresi (hold time): 10 dakika — kapı fan testiyle (door fan test) doğrulanmalı
• Silindirler: 25 bar, 3M menşeli FK-5-1-12 tedarikçisi
• Duman algılama: çapraz bölge (cross-zone) mantığı; iki detektör onayı olmadan deveye girmez

Water Mist (HI-FOG)

• İnce su zerresi: 120 bar yüksek basınç, normal sprinklerin yaklaşık %10'u kadar su tüketir
• Buharlaşma ile soğutma: alevin çevresini hızla soğutup yangını söndürür
• Kültürel avantaj: kitap ve belgeye minimum seviyede su hasarı verir
• Dezavantaj: yüksek yatırım maliyeti ve 120 bar pompa ünitesi gereksinimi
• Örnek uygulama: İstanbul Topkapı Sarayı Müzesi için sahada önerdiğimiz çözüm

Sprinkler Alternatifi

• Çift kilitli ön tepkili (preaction double-interlock): hem duman algılama hem sprinkler tetiklemesi gerçekleşmeden boruya su dolmaz
• Kuru boru (dry pipe) alternatifi: hatta su bulunmaz; donma riskli bölgeler için uygundur
• Sırlı (glazed) sprinkler: korozyona dayanıklı cam ampullü başlık
• Aç-kapa (on-off) sprinkler: yangın bitince kendiliğinden kapanır, su hasarını minimumda tutar

Nem ve Iklim Kontrolu

• Kağıt: %45-55 bağıl nem, 18-22 °C
• Film arşivleri: %30-40 bağıl nem, 5-15 °C (düşük sıcaklık)
• Yağlı boya eserler: %50 bağıl nem, 18-20 °C
• HVAC entegrasyonu temiz gaz boşalmasında otomatik olarak durmalı; aksi halde gaz konsantrasyonu tutulamaz

Arsiv Koruma Hesabi SprinkCalc ile

SprinkCalc arsiv ve kutuphane icin Novec 1230 silindir sayisi, hold time hesabi ve water mist alternatif karsilastirmasini NFPA 909 uyarinca hesaplar.

SprinkCalc'i App Store'dan indir