Turkiye'de 30.000 km bolunmus yol agi ve 200'un uzerinde asfalt plenti calisiyor; saha gezdigimizde her birinin benzer bir yangin profili oldugunu goruyoruz. Isin merkezinde donen tambur kurutucu (rotary dryer) var: agregayi 150 C civarinda kurutuyor, bitum ise 140-180 C arasinda sicak tutuluyor. Brulor tarafinda LPG, motorin veya dogal gaz kullaniliyor; hangisi olursa olsun yakit-hava orani, purge suresi ve flame scanner dogru kurulmadiginda plent saatler icinde yangin adayina donusuyor. NFPA 87 bu yuzden asfalt fluid heater'i, silo havalandirmasini, rotary dryer patlama tahliyesini (deflagration vent) ve yakit deposu icin minimum setback mesafesini ayri ayri tanimliyor. Asagida plentin ana birimlerini ve sahada en sik karsilastigim riskleri tek tek aciklayacagim.
Plent Ana Birimler
Tipik bir Turkiye plentinde birimleri su sirayla dizeriz: tambur kurutucu (rotary dryer) genelde 3-5 m capinda ve 10-15 m uzunlugunda, arkasinda 10-40 MW arasi bir brulor calisir. Kurutucudan cikan sicak agrega, 150-180 C'de tutulan sicak agrega silosuna aktarilir. Bitum deposu projeye gore 50-200 m³ arasinda degisir ve surekli 160 C civarinda sicak bekler; yani kucuk bir sicak yag deposu gibi dusunmek lazim. En arkada ise baghouse dedigimiz torbali toz filtresi bulunur; hem emisyon hem yangin acisindan plentin en hassas noktalarindan biri.
- Rotary dryer: 3-5 m cap, 10-15 m uzunluk
- Brulor: 10-40 MW
- Agrega sicak silo: 150-180 C
- Bitum tank: 50-200 m³, 160 C
- Baghouse: Torbali toz filtresi
Bitum Yangin Tehlikesi
Bitum kagit uzerinde parlama noktasi (flash point) 218-280 C ile Class IIIB sivi sayilir, yani sakin bir yakittir. Ama sahada onu 160 C'de bekletiyoruz; 260 C'ye ulastiginda tutusma gerceklesiyor, yani aradaki emniyet marji dusundugunuzden daha dar. Tank yangininda kopuk sisteminde (foam) NFPA 11'e gore 6.5 L/dk/m² debiyi esas aliyoruz. Bitum isitma tarafinda ise dogrudan alevle temas eden coil yerine sicak yag (hot oil) dolasim sistemini kurmak cok daha guvenli; Batman'daki 2018 yangininda oldugu gibi dogrudan brulorlu coil tasarimlari gecmiste cok basimiza is actir.
- Parlama noktasi (flash point): 218-280 C (Class IIIB)
- Depolama sicakligi: 160 C
- Tutusma sicakligi: 260 C
- Tank kopuk debisi (foam): 6.5 L/dk/m²
- Isitma coili: Sicak yag (hot oil) dolasimi daha guvenli
Rotary Dryer Riski
Tambur kurutucu aslinda surekli bir yari kontrollu yanma odasi. Eksik yanma oldugunda karbon monoksit (CO) icerde birikiyor, bir sonraki brulor atesleme turunde bu karisim kismi patlamaya (deflagration) donusebiliyor. Sahada 50 ppm CO alarmini birinci erken uyari, 100 ppm'i ise brulor kilit seviyesi olarak kurmak aliskin oldugumuz yaklasim. Tambur ustune NFPA 68 hesabi ile boyutlandirilmis patlama tahliye panelleri koyariz. Brulor tarafinda UV/IR flame scanner olmazsa olmaz; her atesleme oncesinde en az 5 hacim degisimi kadar purge uygulanmadan vana acilmaz. Butun bu mantigi NFPA 85 kapsamindaki brulor yonetim sistemi (BMS) tek bir PLC'de topluyor.
- CO erken alarm: 50 ppm
- Patlama tahliyesi (deflagration vent): NFPA 68
- Alev tarayici (flame scanner): UV/IR
- Purge: Atesleme oncesi 5 hacim degisimi
- Brulor yonetim sistemi (BMS): NFPA 85
Baghouse Yangin
Baghouse'ta iki farkli torba tipi isin kaderini belirliyor: PTFE 240 C'ye kadar dayaniyor, Aramid (Nomex) ise 200 C sinirli. Kurutucudan bir kipirti seklinde gelen sicak kivilcim, torba yuzeyinde biriken ince agrega tozunu birkac saniye icinde tutusturur; bu nedenle giriste kivilcim dedektoru (spark detector, genelde IR) kullanmak nerdeyse pazarliksiz bir gerekliktir. Dedektor tetiklendiginde giris damperi hemen kapanir ve baghouse icine kurulmus dry-pipe sprinkler devreye girer. Yillarca projelerde gordugumuz en yaygin acik, sprinklerin islem hattina degil sadece ofis tarafina cekilmis olmasi; oysa baghouse icinde korumasiz bir tek bolum birakirsan yangin oradan atlar.
- Torba tipi: PTFE (240 C) veya Aramid/Nomex (200 C)
- Baghouse ici sprinkler: Dry-pipe
- Kivilcim dedektoru (spark detector): IR, giriste
- Giris damperi: Hizli izolasyon
Turkiye Isletmeler
Karayollari Genel Mudurlugu (KGM) toplamda 30.000 km'yi gecen bir asfalt agi isletiyor; bu hat uzerinde kurulmus plentlerin cogu 180-240 t/saat kapasitede calisiyor. Sadece Ankara buyuksehir sinirlari icinde 6 ayri plent var ve yogun sezonda hepsi vardiyali calisir. 2018 yilinda Batman'da yasanan plent yanginini hala ornek vaka olarak konusuyoruz: bitum tankinda baslayan yangin, yeterli kopuk sistemi ve setback mesafesi olmadigi icin yakit hattina siciramisti. Tasarim tarafinda Superpave performans kriterleri icin TS EN 12697 serisi, koruma tarafinda ise NFPA 87 bir arada degerlendirilmesi gereken iki temel referans.
- KGM asfalt agi: 30.000 km
- Ic Anadolu plentleri: 180-240 t/saat
- Ankara metropol: 6 plent
- 2018 Batman plent yangini: Bitum tank
- Superpave performans: TS EN 12697
Asfalt SprinkCalc ile
SprinkCalc asfalt plent bitum tank foam 6.5 L/min/m2, rotary dryer deflagration vent, CO 50 ppm ve NFPA 87 BMS hesabi yapar.
SprinkCalc'i App Store'dan indirNFPA 87, NFPA 85, NFPA 68, TS EN 12697, KGM Karayollari. NFPA 87 Fluid Heaters.