Yangın alarmıyla aynı panelde çalışan gaz algılama (gas detection) sistemleri; doğal gaz kaçağı, karbon monoksit, H2S ve patlayıcı gaz (LEL — Lower Explosive Limit) tespitini tek çatı altında topluyor. NFPA 72'nin 2022 baskısıyla birlikte gaz algılama, yangın alarmından ayrı bir bölüm olarak ele alınıyor. Sahada çoğu meslektaşımız bu sistemi projenin son haftasında "unutulmuş bir detay" gibi masaya getiriyor; oysa hem konutta hem sanayide can güvenliğinin kilit halkalarından biri.
Gaz Türleri ve Sensör
- Doğal gaz (CH4): Katalitik boncuk (catalytic bead) veya IR sensör; LEL %20'de alarm
- LPG: Propan/bütan karışımı; havadan ağır olduğu için sensör zemine yakın konumlanır
- CO (karbon monoksit): Elektrokimyasal sensör; 70 ppm/60 dk limiti (NFPA 720)
- H2S: Elektrokimyasal sensör; 10 ppm alarm eşiği (OSHA TLV)
- Amonyak (NH3): Soğutma tesislerinde; 25 ppm alarm eşiği
- Oksijen eksikliği: Kapalı alanda; <19.5% alarm
Sensör Konumlandırma
Konumlandırmada temel kural şu: gaz havadan hafifse tavana, ağırsa zemine çöker. Sensörü de ona göre yerleştiriyoruz.
- Havadan hafif (CH4, H2, NH3): Tavan seviyesinde, olası kaynaktan en fazla 6 m mesafede
- Havadan ağır (LPG, H2S): Zemin seviyesine yakın, yerden 30 cm yükseklikte
- CO: Solunum seviyesinde (150-180 cm); yatak odası ve uyku bölgelerinde tercih edilir
- Havalandırma: Sensör hava akımından doğrudan etkilenmemeli; HVAC menfezlerinin hemen yanına koymaktan kaçının
NFPA 72 Fire Alarm Entegrasyonu
Gaz algılama sistemi, yangın alarm paneli üzerinden aşağıdaki çıkışları vermelidir:
- Sesli ve görsel alarm (yangın alarmından ayırt edilebilir bir ton)
- Gaz vanasının otomatik kapatılması (ana giriş vanası)
- HVAC kapatma (fan durdurma)
- Merkezi kayıt (SCADA ve BMS bağlantısı)
- İtfaiye bildirimi (opsiyonel; NFPA 72'de hata sinyali — trouble signal olarak iletilir)
Kalibrasyon ve ITM
Gaz sensörleri, zamanla sıfır kayması (zero drift) yaşayan elektrokimyasal veya katalitik elemanlar içerir. NFPA 72'nin istediği minimum bakım planı şöyle:
- 6 ayda bir hızlı tepki testi (bump test)
- Yılda bir tam kalibrasyon (referans gazla)
- Sensör ömrü tipe göre 5-10 yıl; süresi dolduğunda komple değişim
- Çapraz duyarlılık kontrolü: H2S sensörü CO'ya yanlış pozitif verebilir, ikisi aynı hacimde varsa dikkat
Uygulama Senaryoları
- Konut kazan dairesi: CH4 ve CO algılama zorunlu (MMO Doğal Gaz İç Tesisat Yönetmeliği)
- Soğuk zincir ve et tesisleri: Amonyaklı soğutma varsa NH3 algılama şart
- Kapalı otopark: CO algılaması yaygın; LEL genellikle gerekmez
- AVM yemek alanları (food court): Mutfak hatları için LPG algılama
- Hidrojen üretim ve depolama tesisleri: LEL/UEL algılaması zorunlu; ATEX bölge yönetimi devreye girer
MEP Calc ile gaz tesisatı tasarımı
Doğal gaz hat çapı, LPG tank kapasitesi, havalandırma debisi hesaplamaları.
Daha Fazla BilgiReferanslar: NFPA 72 - National Fire Alarm Code, NFPA 55 - Compressed Gases. Resmi standart: NFPA 72.