Gubre Tesisi: NFPA 400 Amonyum Nitrat, West TX 2013 ve Toros Ceyhan

Toros Tarım Ceyhan, Gübretaş Yarımca ve BAGFAŞ Bandırma birlikte Türkiye'nin yıllık 6 milyon tonluk gübre üretiminin büyük kısmını sırtlıyor. Üretim hattının merkezinde amonyum nitrat (FGAN), %27 kalsiyum amonyum nitrat ve NPK kompoze formlar var. West Texas 2013 gübre deposu patlamasında 15 can kaybedildi; o tarihten sonra sahada kimse bu malzemeyi “sıradan bir gübre” gibi görmemeli. NFPA 400, amonyum nitratı oksitleyici (oxidizer) Class 2-3 olarak tanımlar; depolama limitleri, organik malzemeden ayırma ve yangın korumasını zorunlu kılar.

AN Kimyasi

• Formül: NH₄NO₃, 80 g/mol
• Bozunma (decomposition): 170 °C'de başlar
• Patlayıcı eşik: 250 °C'de kendiliğinden detonasyon (self-detonate)
• FGAN: Gübre sınıfı (fertilizer grade)
• TGAN: Teknik sınıf (technical grade), patlayıcı yapımında kullanılır

NFPA 400 Limit

• Oksitleyici Class 3: Saf AN tek başına bu sınıftadır
• Maksimum yığın (pile): 2700 t
• Ayırma mesafesi (separation): Yığınlar arası 15 m
• Organikten ayrım: Yağ, yakıt, ahşap aynı bölgede yasak
• Ambalaj: 50 kg polietilen (PE) torba

Yangin Koruma

• Sprinkler: Oksitleyici depolarında 20.4 L/dk/m² yoğunluk
• Bol su: Amacımız ayırmak ve soğutmak; boğmak değil
• Kuru kimyevi (dry chemical): Sınırlı etki, önünü almaz
• Köpük (foam): Etkisiz; AN zaten nem/su ile tetiklenmez
• Zemin: Emici olmayan (non-absorbent) beton zorunlu

Buyuk Kazalar

• West TX 2013: 15 ölü, 270 t FGAN
• Beyrut 2020: 220 ölü, 2750 t AN
• Oppau 1921: 561 ölü, 4500 t
• Toulouse AZF 2001: 31 ölü
• Tianjin 2015: 173 ölü, karışık kimyasal (mixed chemical) depo

Turkiye Tesisleri

• Toros Tarım Ceyhan: 700.000 t AN kapasite
• Gübretaş Yarımca: 1.4 Mt yıllık üretim
• BAGFAŞ Bandırma: 700.000 t
• İGSAŞ Samsun: Ağırlıklı NPK kompoze
• Mersin limanı: AN ithalatı için ana giriş noktası

Gubre SprinkCalc ile

SprinkCalc gubre AN pile 2700 t limit, sprinkler 20.4 L/min/m2, organik ayrim 15 m ve NFPA 400 oxidizer hesabi yapar.

SprinkCalc'i App Store'dan indir