Aliaga, Mersin ve Samsun limanlarinda tank ciftlikleri benzin, motorin ve jet yakiti depoluyor. Tek bir tank 50.000-100.000 m3'e kadar cikabiliyor; 2005 Buncefield patlamasinin 1000 m capta hasar birakmasi bu olcekte neyle ugrastigimizi acik biciminde gosterdi. Sahada referansimiz NFPA 30 (yanici ve parlayici sivilar - flammable and combustible liquids); tank govdesi icin API 650, dayk (dike) olculeri icin de yine NFPA 30 birlikte calisiyor.
NFPA 30 Siniflandirma
Isin en basinda akiskani dogru sinifa oturtmak gerekiyor. NFPA 30 sivilari parlama noktasi (flash point) ve kaynama noktasina (boiling point) gore ayiriyor:
- Class IA: parlama noktasi 23 C altinda, kaynama noktasi 38 C altinda
- Class IB: parlama noktasi 23 C altinda, kaynama noktasi 38 C ve uzeri — tipik ornek benzin
- Class IC: parlama noktasi 23-38 C arasi
- Class II: parlama noktasi 38-60 C — motorin bu grupta
- Class IIIA: parlama noktasi 60-93 C — fueloil bu grupta
Tank Setback Mesafeleri
Tanklar arasinda ve sinira kadar birakilan minimum mesafeler (setback) yangin yayilmasinin en ucuz sigortasi. Sahada en sik atlanan detaylar da burada gizli:
- Class I tank: komsu tanka olan mesafe, tank capinin en az 1.5 kati
- Dayk hacmi (dike): en buyuk tankin brut hacminin %110'u
- Dayk duvari: minimum 1.8 m yukseklik
- Tank-dayk mesafesi: tank capinin yarisi, ancak en az 3 m
- Parsel sinirina (property line) mesafe: minimum 1 tank capi
Kopuk ve Sogutma Debileri
Klasik tank ciftligi korumasi uc bacakta yuruyor: yanan tankin ustunu kopukle (foam) kapatmak, yanan tanki ve komsulari sogutmak, dayk icine sizan sivinin ustunu kopukle ortmek. NFPA 11 uygulama oranlari:
- Rim seal kopugu: 12.2 L/dk/m2
- Tum yuzey (full surface): 6.5 L/dk/m2
- Dayk icine kopuk: 6.5 L/dk/m2
- Sogutma suyu (cooling water): yanan tank icin 2.0 L/dk/m2
- Komsu tank sogutma: 30 m icinde kalan tanklar icin 4.1 L/dk/m2
Yildirim ve Asiri Doldurma Koruma
Buncefield'den sonra sahada asiri doldurma (overfill) ve yildirim (lightning) topraklama detaylari artik denetimde en once bakilan kalemler:
- API 2003: yildirim topraklamasinin (lightning grounding) referans standardi
- Bypass halkasi (bypass ring): tankin ust kenarina elektriksel olarak bagli olmali
- Asiri doldurma korumasi: %95 seviyede alarm, %98 seviyede otomatik kapatma
- Seviye olcumu (tank gauging): radar + servo olcum birlikte
- Katodik koruma (cathodic protection): tank tabaninda CP sistemi
Buyuk Kazalardan Dersler
Bu isi yapan herkesin dosyasinda olmasi gereken birkac vaka var; tasarim kararlarinin buyuk cogunlugu bu kazalarin ardindan yazildi:
- Buncefield, Ingiltere 2005: tank asiri doldurma kaynakli buhar bulutu patlamasi, 43 yarali
- Karayipler BP 2009: yildirim dusmesiyle baslayan tank yangini
- Tupras Izmir: yaklasik 12 milyon ton/yil kapasiteli rafineri — bolgedeki en buyuk referans tesis
- Alsancak limani 2013: tank yangini, yerel denetim kurallarini sikilastiran bir olay
- CSB soruşturmalari: buyuk olaylarin kok neden analizi icin baslica kaynak
Tank Ciftligi SprinkCalc ile
SprinkCalc tank ciftligi dike hacmi 110 percent, foam rim seal 12.2 L/min/m2, cooling water 2.0 L/min/m2 ve NFPA 30 setback kontrolu yapar.
SprinkCalc'i App Store'dan indirNFPA 30, NFPA 11, API 650, API 2003, FM DS 7-88. NFPA 30 Flammable and Combustible Liquids.