Kaynak, plazma kesim, oksi-asetilen, lehim, taşlama — hepsi sıcak iş (hot work) kapsamında. Endüstriyel yangınların en sık tetikleyicisi de bu işler. NFPA 51B Standard for Fire Prevention During Welding, Cutting, and Other Hot Work; her sıcak iş için yazılı bir izin (hot work permit) sistemi kurulmasını zorunlu kılıyor. Sahada gördüğüm kadarıyla büyük yangınların çoğu, bu izin sisteminin ya hiç olmadığı ya da formalite olarak doldurulduğu şantiyelerden çıkıyor. Bu yazıda Hot Work Permit sistemini pratikte nasıl kurduğumuzu anlatacağım.
Neden Yazılı İzin?
Endüstriyel yangınların yaklaşık %30'u sıcak işten kaynaklanıyor (NFPA ve FM Global istatistikleri). Tipik senaryo şöyle: kaynakçı işini bitirip sahadan ayrılıyor, bir kıvılcım duvar arkasında veya tavan boşluğunda fark edilmeden kör tutuşma (smoldering) yapıyor, 2-4 saat sonra tesiste kimse kalmadığında alevleniyor. Yazılı izin sistemi bu senaryoyu önlemek için kurulmuş:
- Yangın riski iş başlamadan önce tespit edilir
- Sorumluluklar isim isim yazıya dökülür
- Yangın gözcüsünün (fire watch) kalma süresi belirlenir
- İş bitimindeki son kontrol belgelenir
Hot Work Permit'te Olması Gerekenler
- İş yeri: Net adres, bina/kat/oda numarası
- İşin türü: Kaynak / kesme / lehim / taşlama
- Başlama ve bitiş saati
- Kıvılcım önleyici tedbirler: Kaynak perdesi (welding curtain), yangın battaniyesi (fire blanket), sprinkler devre dışı bırakma durumu
- Söndürme ekipmanı: Minimum 10 lb ABC yangın söndürücü, yakında hortum makarası (hose reel)
- Yangın gözcüsü (fire watch): İsmi yazılı, eğitimli, telsizli
- Yakındaki yanıcı madde envanteri: 11 m yarıçap içinde ne var, nasıl korunmuş?
- Onay imzaları: Yetkili, operatör, yangın gözcüsü
Yangın Gözcüsü (Fire Watch) Gereksinimleri
- Çalışma süresi boyunca sahayı hiç terk etmemeli
- İş bitiminden sonra en az 30 dakika sahada kalıp kontrol etmeli
- Yüksek riskli alanlarda (arşiv, kimya tesisi, depo) bu süre 60 dakika
- Yangın söndürücü kullanımından eğitimli/sertifikalı olmalı
- O süre zarfında başka bir görev üstlenmemeli, sadece gözcülük yapmalı
- Duman/ısı dedektörü alarmına ilk müdahale sorumluluğu onda
Sprinkler Devre Dışı Bırakma (Bypass) Kuralı
Sıcak iş sırasında sprinkler başlıklarının kapatılması veya sistemin geçici olarak devre dışı bırakılması gerekebiliyor. NFPA 51B bu konuda net sınırlar koyuyor:
- Sprinkler bypass süresi maksimum 4 saat; sonrasında sistem tekrar devreye alınmalı
- Bypass öncesi yetkili mercii (AHJ) yazılı onayı alınmalı
- Bypass süresince sahada ek yangın gözcüsü ve söndürücü bulundurulmalı
- İş biter bitmez sprinkler sistemi tekrar aktif edilmeli
- Kayda geçmeli: tarih, saat, sorumlu kişiler, etkilenen bölge
Türkiye Sahasında Durum
ISG (İş Sağlığı ve Güvenliği) Yönetmeliği sıcak iş iznini genel anlamda ima ediyor ama NFPA 51B seviyesinde detay yok. Sahada gördüğüm pratik tablo şu:
- Büyük tesislerde (rafineri, büyük sanayi sitesi) kâğıt tabanlı permit sistemi oturmuş durumda
- Küçük şantiyelerde genelde hiç yok; büyük yangınların önemli kısmı da buradan çıkıyor
- TSE EN ISO 3834 kaynak sertifikasyon gereksinimlerine permit sistemi eklenebiliyor
- Mobil uygulama tabanlı permit sistemleri (SafetyCulture, Procore gibi) son yıllarda yaygınlaşıyor
SprinkCalc ile tesis risk degerlendirme
Sicak is bolge haritalamasi, sprinkler bypass etki alani ve risk hesaplamasi.
Daha Fazla BilgiTemel referans: NFPA 51B - Hot Work. Resmi standart: NFPA 51B.