Sprinkler ITM Sıklıkları: Haftalık, Aylık, Yıllık Ne Yapılır?

Sprinkler sistemi devreye alındığı gün aslında esas iş başlıyor: bakım. NFPA 25 (Inspection, Testing, and Maintenance of Water-Based Fire Protection Systems) hangi kontrolün ne sıklıkta yapılacağını neredeyse dakikasına kadar tarif ediyor. Sahada tesis operatörünün bize ilk sorduğu soru hep aynı: "Bu ay neye bakacağım?" Bu yazıda haftadan beş yıla kadar sıklık bazlı ITM görevlerini saha dilinde, sıraya koyarak özetledim.

Haftalık Kontroller

• Kuru borulu (dry pipe) / ön tepkili (preaction) basınç göstergesi: hava basıncı üretici aralığında mı, gece-gündüz farkıyla sapmış mı?
• Kontrol vanası kilit göstergesi: kurcalama anahtarından (tamper switch) santrala sinyal düşüyor mu?

Aylık Kontroller

• Islak borulu (wet pipe) sistem basınç göstergesi: normal çalışma aralığında mı, düştüyse nedenini araştır.
• Kontrol vanalarının açık ve kilitli durumu: görsel muayene yeterli; hiçbir vana kapalı kalmamalı.
• Jokey pompa testi: basınç düşünce pompa otomatik devreye giriyor mu, duruş basıncı kararlı mı?
• Yangın pompası haftalık çalıştırma testi: dizel en az 30 dk, elektrikli 10 dk dönmeli.

Üç Aylık Kontroller

• Alarm cihazları (akış anahtarı / flow switch, basınç anahtarı / pressure switch): gerçek akış verip santraldeki sinyal zamanını doğrula.
• İtfaiye bağlantı ağzı (FDC – Fire Department Connection): kapaklar takılı, diş yüzeyleri (thread) temiz, çek valf (check valve) sızıntısız olmalı.
• Yangın hidrantlarının görsel kontrolü ve yağlaması: gövde boyası, kapak contası, volan sıkışması dahil.

Yıllık Kontroller

• Ana dren testi (main drain test): ana dren açılıp sistem basıncı ölçülür; 0,7 bar (10 psi) üzerinde bir düşüş varsa ana hatta tıkanma veya kısmen kapalı vana ihtimalini araştırırız.
• Kuru vana kısmi tetik testi (dry valve partial trip test): vana açılır ama sistem tam suya dolmaz; mekanizmanın sağlığı gözlemlenir.
• Antifriz konsantrasyon testi: refraktometre ile doğrulanır, karışımı kağıt üstünde kabul etmeyiz.
• Yangın pompası yıllık akış testi: %100 ve %150 kapasitede performans eğrisi çıkarılır, üretici eğrisiyle karşılaştırılır.
• Sprinkler başlıklarının görsel muayenesi: korozyon, üzerine sıçramış boya, asılı yük ve engel kontrolü yapılır.
• Boru askıları ve sismik destek (hangers / seismic bracing) kontrolü: gevşeme, paslanma, kaçık açı var mı diye bakılır.

Üç Yıllık Kontroller

• Kuru vana tam tetik testi (dry valve full trip test): sistem tamamen suya doldurulur, gerçek bir yangın senaryosu simüle edilir.

5 Yıllık Kontroller

• Sprinkler laboratuvar testi: 50 yaşını geçmiş başlıklardan numune alınıp akredite laboratuvara yollanır; standart tipte üst sınır 75 yıl, hızlı tepkili (QR) başlıkta 20 yıldır.
• Boru iç muayenesi (internal pipe inspection): mikrobiyolojik kaynaklı korozyon (MIC) var mı diye borunun içine bakılır.
• Manometre (gauge) kalibrasyonu veya yenilenmesi: 5 yıl sonunda ya doğrulanır ya da yenisiyle değiştirilir.
• Su deposu iç muayenesi (tank internal inspection): iç boyama durumu ve oksidasyon izleri incelenir.

Türkiye'de Yaygın Eksiklikler

1. Haftalık tur sadece kağıt üstünde: gerçekten mahalle gezen yok, kontrol listesi imzadan ibaret kalıyor.
2. Yangın pompası çalıştırmayı atlamak: dizel pompa 30 dk dönmeyince akü kendini öldürüyor, gerçek yangında pompa çalışmıyor.
3. Boru iç muayenesi hiç yapılmamış: 15 yaşın üstündeki sistemlerde bile tek bir kesit alınmamış oluyor.
4. Kayıt defteri (log book) tutulmuyor: Kayıt olmayınca sigortacı da denetçi de anormalliği fark edemiyor; bir yangın sonrası hasarın ödenmeme riski oluşuyor.

Sonuç

Muayene, test ve bakım (ITM) sprinkler sisteminin kalbi. Kurduğun sistemin 20 yıl sonra da sahiden çalışmasını istiyorsan haftadan 5 yıla kadar her sıklığın karşılığını bilip disiplinli uygulamak şart. NFPA 25 Tablo 5.1 bu çizelgeyi tek sayfada veriyor; bence her tesis yöneticisinin panosunda asılı durmalı.

MEP Calc ile ITM plan takvimi

NFPA 25 sıklık bazlı ITM takvimi, hatırlatıcı ve saha kayıt defteri.

App Store'da Gör