Türkiye'de stadyum denince aklıma ilk üç isim hep aynı: Atatürk Olimpiyat Stadı 75.000 kişi, Türk Telekom 52.000, Şükrü Saracoğlu 47.000 kapasiteli. Bu ölçekte bir yapıda yangın ya da kalabalık paniklemesi ciddi bir facia doguruyor. Bradford 1985 (İngiltere) faciasını örnek vereyim: tribun altında biriken çöplerin tutuşmasıyla iki katlı ahşap tribun beş dakikada alev aldı, 56 kişi hayatını kaybetti. NFPA 102 standardı bu tür senaryoları engellemek için egress mesafesini 60 m ile sınırlıyor, koltukların aleve dayanıklı (flame retardant) olmasını şart koşuyor ve tribun altında yanıcı malzeme barındırılmasını yasaklıyor.
Egress NFPA 102
- Taşıma mesafesi (travel distance): 60 m maksimum kaçış yolu
- Ortak yol (common path): 23 m
- Koridor kapasitesi (aisle capacity): kişi başına 5 mm
- Çıkış genişliği (exit width): merdivende kişi başına 13 mm
- Rıht / basamak (rise/run): 203 mm / 280 mm
Koltuk Malzeme
- Polipropilen: UV dayanımı için stabilize edilmiş
- HDPE FR: aleve dayanıklı (flame retardant) katkılı
- Cal 133: California yanma testi
- EN 1021: sigara ve kibrit temas testi
- Duman yoğunluğu (smoke density): 4 dakikada 450 Ds sınırı
Sprinkler Stadyum
- Tribun altı: 8.1 L/dk/m² sprinkler yoğunluğu
- VIP loca: 4.1 L/dk/m²
- Mutfak: NFPA 96 uyarınca davlumbaz söndürme
- Kafe alanı: açık havada sprinkler muaf değil
- Tepe branda: ETFE yanmaz (non-combustible) malzeme
Kalabalik Yonetim
- Kalabalık yoğunluğu (crowd density): 3-4 kişi/m²
- Panik koridoru: 10 m genişlik
- Görevli (steward): 250 kişiye 1 kişi
- Anons sistemi: ortam gürültüsünün 10 dB üzerinde
- CCTV: kritik alanlarda kesintisiz kayıt
Tarihi Felaketler
- Bradford 1985: 56 can kaybı, 265 yaralı
- Hillsborough 1989: 97 kişi ezilme sonucu hayatını kaybetti
- Port Said 2012: 74 can kaybı, tribun çatışması
- Heysel 1985: 39 can kaybı
- İkitelli Atatürk Olimpiyat: 75.000 kişi kapasite
Stadyum SprinkCalc ile
SprinkCalc stadyum tribun sprinkler 8.1 L/min/m2, egress 60 m, HDPE FR koltuk ve NFPA 102 kalabalik kapasite hesabi yapar.
SprinkCalc'i App Store'dan indirNFPA 102, NFPA 101, FIFA Stadium Guide, Green Guide UK, Taylor Report 1990. NFPA 102 Grandstands and Folding and Telescopic Seating.