Marmaray'ın 3.5 km'lik batık tüneli, YHT'nin Ankara-Konya-İstanbul hattı ve 5 büyükşehirde toplam 350 km'yi bulan metro şebekesi — Türkiye'nin raylı sistem envanteri artık küçük değil. İstasyon peronları çoğu zaman 10-20 metre yerin altında, bir trenin içinde 200-250 yolcu var. Bu tablo sahada NFPA 130'u, tünel jet fan tasarımını (3 m/s), 4 dakikalık egress kuralını, peronda duman katmanlamasını ve istasyon sprinklerını pazarlık konusu olmaktan çıkarıyor.
Rayli Sistem Tehlikesi
- Kings Cross 1988: yürüyen merdiven altında biriken yağlı toz, 31 can kaybı
- Daegu 2003: Kore'de kundaklama kaynaklı metro yangını, 192 ölü
- Batarya yangını (battery fire): modern EMU setlerinde Li-ion hattı
- Katener 25 kV: ark ve kısa devre kaynaklı tutuşma
- Lastik tekerlekli metro: lastik yangını kendine has davranan bir risk
Tunel Jet Fan
- Boyuna havalandırma (longitudinal): kritik hız (critical velocity) 3 m/s — dumanı geri yutturmamak için eşik değer
- Jet fan: 40 kW, 400 °C'de 2 saat çalışma dayanımı
- Aralık (spacing): yaklaşık 100 m
- CFD/FDS: duman yayılımını projede bilgisayarımla mutlaka simüle ediyorum
- Marmaray: tünelde 33 adet jet fan çalışıyor
Egress 4 Dk
- NFPA 130: yolcu 4 dakika içinde peronu boşaltmış olmalı
- 6 dk: tehlikeli bölgenin tamamen dışına çıkma süresi
- Peron merdiveni: her iki uçtan çıkış — tek taraflı merdiveni sahada kabul etmiyoruz
- Kapasite (capacity): 60 kişi/dk/turnike
- Ayna ve yön hissi: yolcunun çıkışı içgüdüyle bulması için psikolojik yönlendirme
Peron Duman
- Katmanlama: yolcu seviyesinde 2.5 m berrak (clear) hava tabakası
- Ray üstü egzoz (over-track exhaust): dumanı ray hattından doğrudan üstten çekiyoruz
- Geçiş bağlantısı (cross-passage): tüneller arası maks. 244 m aralık
- Yangına dayanım (FFL 60 dk): yapısal öge 60 dakika
- Water mist: kompakt istasyonlarda sprinklera ciddi bir alternatif
Turkiye Rayli
- Marmaray: 3.5 km batık tünel — ülkenin en kritik raylı koridoru
- YHT Ankara-İstanbul: 533 km
- İstanbul Metro: 350 km hat
- Ankara Kızılay: yoğun transfer istasyonu, egress hesabı kritik
- 2020 İzmir: Çayrova hattı uzatmasıyla banliyö ağı genişledi
Tren SprinkCalc ile
SprinkCalc tren istasyon jet fan 3 m/s, NFPA 130 egress 4 dk, peron clear 2.5 m katmanlama ve tunel sprinkler layout hesabi yapar.
SprinkCalc'i App Store'dan indir
Kaynaklar & İleri Okuma
NFPA 130, NFPA 502, EN 45545, UIC 779, TCDD Marmaray. NFPA 130 Fixed Guideway Transit and Passenger Rail Systems.