Otoyolda akaryakit tankerinin kazaya karismasi veya alev almasi, cevresinde 40-50 m yariçapli bir müdahale zonu aciyor. NFPA 385 (Tank Vehicles for Flammable and Combustible Liquids) tankerin imalatini ve tasima sartlarini, NFPA 11 ise köpük müdahalesini tanimlar. Sahada gerçekten kabus senaryosu LPG/LNG tankerleridir: tank patlayarak genleserse, yani BLEVE (Boiling Liquid Expanding Vapor Explosion) oluşursa, 300 metreyi bulan bir ateş topu ile karşı karşıya kalıyoruz.
Tanker Tipleri ve Risk
- MC-306 / DOT-406: dizel ve benzin gibi atmosferik basincli sivilar
- MC-307 / DOT-407: kimyasal yukler (0,2 bar / 3 psi)
- MC-331: LPG, amonyak ve benzeri basincli gazlar
- MC-338: kriyojenik yukler (LNG, N2, O2)
Bunlarin icinde BLEVE riski en yuksek kategori, hic suphesiz MC-331 LPG tankeridir.
BLEVE Mekanizmasi
BLEVE kademeli olarak gelisir:
- Dis kaynakli yangin tankin duvarini isitir
- Icerideki sivi, kaynama noktasinin uzerine cikar (asiri kizma / superheat)
- Tank cidari 650 C uzerinde metalurjik olarak zayiflamaya baslar
- Bir catlak aciliverir; basinc aniden dustugu anda sivi patlayarak buharlasir
- Tutusan bulut 300-500 m capinda bir ates topu olarak gorunur
Tank izolasyonunun durumuna gore zaman penceresi 10-30 dakika arasinda degisiyor. Tank ustune dokulen sogutma suyu BLEVE'i tamamen engellemez ama geciktirir; bu da mudahale ekibine nefes aldirir.
Mudahale Stratejisi
- Izolasyon zonu: LPG tankerinde 800 m capli cember
- Su sogutma: tank ustune 10 L/dk/m² debi (NFPA 11)
- Kopuk: AFFF veya F3 yuzde 3-6 konsantrasyon, 6.5 L/dk/m²
- Kacis yolu: ruzgar yonune dik hareket; yokus asagi kesinlikle kacilmamali
- PRV sesi: yuksek perdeden gaz cikisi BLEVE'nin erken uyari sinyalidir; duyuldugu an geri cekilme baslatilir
Tunel Ici Tanker Senaryosu
1999 Mont Blanc ve 2005 Frejus tunel yanginlarinda tanker kaynakli isi yayilim orani (HRR) 200 MW'in uzerinde olculdu; yani kapali bir tunelde devasa bir enerji birikimi. NFPA 502, tunel ici tanker senaryosu icin su uc dortluyu oneriyor:
- Sabit yangin sondurme sistemi (FFFS / Fixed Fire Fighting System) deluge modunda 10-15 mm/dk
- Boyuna (longitudinal) havalandirma 3 m/s kritik hizda
- Capraz gecisler (cross-passage) her 200 metrede bir
- Kopuk konsantrati deposu tunel portalinin hemen yanina konumlandirilir
Tanker Mudahale Su Debisi SprinkCalc ile
SprinkCalc tanker sogutma icin deluge nozzle sayisi, kopuk konsantrat hesabi ve 60 dk su rezervi tasarimini NFPA 11 uyarinca hesaplar.
SprinkCalc'i App Store'dan indirNFPA 385, NFPA 11, NFPA 502, DOT 49 CFR 178, CDI/ICI BLEVE Guidelines. NFPA 385 Tank Vehicles kodu.