Yüksek gerilim güç trafoları (35 MVA üzeri) içinde 30.000-80.000 litre arası mineral yağ (örneğin Shell Diala) dolaşıyor. Sargıda arıza çıktığında bu yağ bir anda patlayıp jet yangınına (jet fire) dönüşebiliyor. NFPA 850 tam da bu senaryo için yağ bundü, ayrım duvarı (firewall), su spreyi (water spray) ve ester bazlı (K-class) yağ alternatiflerini tanımlıyor. 2016 Berlin Tempelhof trafo patlaması güzel bir hatırlatmadır: tüm trafo merkezi (substation) birkaç dakika içinde kullanılamaz hale geldi.
Trafo Yag Tipleri
- Mineral yağ (Class I): Shell Diala, parlama sıcaklığı (flash point) 145°C — endüstrinin standart tercihi.
- Ester yağı (Class K): Midel 7131, parlama sıcaklığı 300°C üzeri — K-sınıfı yanma noktası (fire point).
- Silikon yağı: Parlama sıcaklığı 340°C üzeri; sahada çok yaygın değil.
- Kuru tip trafo (VPI): Yağ yok — bina içi kurulum için tercih edilir.
K-sınıfı ester yağı mineral yağa göre yaklaşık 6 kat yüksek yanma noktası sunduğu için NFPA 850 bazı durumlarda bund muafiyeti veriyor. Sahada bu muafiyet, dar trafo merkezlerinde ciddi bir alan kazancı demek.
Ayrim Mesafeleri (NFPA 850 5.2)
- Bina — trafo arası: Mineral yağlı trafoda 7.6 m, K-sınıfı ester yağlıda 3 m yeterli.
- Trafo — trafo arası: 7.6 m açıklık ya da aralarına firewall.
- Firewall (ayrım duvarı): 2 saatlik yangın dayanımı, en az 0.6 m genişlik; trafo tepesinden 0.9 m yukarı taşacak.
- Hava soğumalı trafo (ONAN): Radyörlerin çevresinde 1 m serbest alan bırak.
Yag Bund Tasarimi
- Hacim: Trafonun tüm yağı + 10 dakikalık yağmur suyunu rahat alacak şekilde boyutlandırılır.
- Çakıl yatağı (grit yatağı): 15-25 mm çakıl serilir; yağ yüzeyde yayılmadan aşağı sızar, yangın bastırılmaya yardımcı olur.
- Drenaj: Yağ-su ayrıstırıcı (oil-water separator) zorunlu (NFPA 850 5.4).
- Beton geçişler: Geçiş noktalarında yağ sızdırmaz (oil-tight) derz bantı kullan.
Water Spray (Deluge)
- Tasarım yoğunluğu: Zemin projeksiyonu için 10.2 L/dk/m², yan yüzeyler için 6.1 L/dk/m².
- Aktivasyon: Buchholz rölesi + ısı dedektörü (heat detector) kombinasyonu.
- Nüzül (nozzle): Orta hızlı projektör tipi, 25-30 m atış mesafesi.
- Alternatifler: Su sisi (water mist) sistemleri, Pyrogen tipi aerosöl veya N₂ inert gaz çözümleri.
Trafo Deluge SprinkCalc ile
SprinkCalc trafo water spray deluge icin 10.2 L/min/m2 zemin ve yan yuzey, K-class ester muafiyeti ve firewall mesafesini NFPA 850 uyarinca hesaplar.
SprinkCalc'i App Store'dan indirNFPA 850, NFPA 15, IEC 61936-1, IEEE 979, FM Global DS 5-4. NFPA 850 Electric Generating Plants.